چگونه یک اثرتحقیقی بنویسیم؟

 

. آنچه به تحقیق و پژوهش یک محقق، ارزش و سود می‌بخشد،

 عرضة آن برای دیگران است. این عرضة خوب و شایسته، نیاز به

کیفیت خوبِ نگارش و تدوین دارد و بدون آن، زحماتِ محقق، بهای

لازم خود را نمی‌یابد.

 

در تدوین و نگارش، شکل دادن به مجموعة دستاوردهای تحقیقی

مطرح است. در این باره هر چه کار، دقیق‌تر، روان‌تر، منطقی‌تر و  

مستدل‌تر و مفیدتر باشد، ارزش بیشتری دارد.

 

هنر نویسندگی و قدرت بر نگارش صحیح و روان، در این زمینه تأثیر بسزایی دارد.

در این بخش، هم رعایت قواعد ادبیات فارسی و دستور زبان لازم

است، هم درست نوشتن کلمات از نظر املایی و رسم الخطّی

مورد نظر است، هم اسلوب ظاهر وشکل نوشته و علایم

نگارشی، و هم صحت مطالب و درستی مفاهیمی که در نوشته عرضه می‌گردد. پس، باید « درست » نوشت، درست نویسی از جهاتِ:

ـ املایی

ـ رسم الخطّی

ـ دستور زبان

ـ علایم نگارشی

ـ محتوا

پیکرة نوشته، باید دارای مقدمه، مطلب و استنتاج باشد.

تیتر و عنوان مطلب و عناوین داخلی هم نباید فراموش شود.

ذکر مآخذ و مدارک مطالب هم ضروری است.

داشتن فهرست و کتاب نامة دقیق برای نوشته‌ها هم، مکمل آن است.

بخش‌های تنظیمی یک گزارش یا جزوة تحقیقی را می‌توان این‌گونه خلاصه کرد:

1.       صفحة اول (صفحة عنوان، شامل نام نوشته و گزارش، نویسنده، تاریخ و .... )

2.       فهرست مطالب

3.       پیشگفتار، سرآغاز، مقدمه و ....

4.       متن تحقیق و گزارش

5.       پیوست‌ها، ضمایم، تصاویر، جدول‌ها و ....

6.       فهرست اعلام، اماکن و .....

7.       فهرست منابع و مأخذ

8.       کتاب نامه (معرفی کتاب‌های مستقل یا غیر مستقل پیرامون موضوع پژوهش)

 

البته به تناسب مورد، شاید نیاز به بخش‌هایی کمتر یا بیشتر از آنچه یاد شد، باشد.
نکات جنبی این نکات، بیشتر به شکل نوشته و آراستگی ظاهری و کیفیت ارجاعات و ... مربوط می‌شود و رعایت آن‌ها در تدوین نتیجة تحقیقات، لازم و مفید است:

 

1.       انتخاب نام « کوتاه » و « گویا » برای اثر تحقیقی

 

2.       تیترها و عناوین فرعی، هر چه کوتاه‌تر و گویاتر باشد، بهتر است. عنوان‌ها نباید حالت جمله داشته باشد.

 

3.    پرهیز از افراط و تفریط در فصل بندی و تیتر و عنوان. فصل بندی باید با حجم نوشته تناسب داشته باشد. عنوان‌ها مثل ایستگاه‌های اتوبوس می‌ماند که نه خیلی با فاصله باید باشد، نه خیلی نزدیک به هم.

 

4.    در نقل قول‌ها، اگر نقل مستقیم است، در عبارت، دخل و تصرف نشود و در صورت تغییر حتماً اشاره شود که مثلاً: اقتباس ، تلخیص، تغییر، ترجمة آزاد، نقل به مضمون، تصرف در الفاظ و ... است، تا توسط خوانندگان تهمت تحریف و عدم امانت زده نشود و اگر ترجمة متون عربی، به ویژه در متن‌های دشوار، از ترجمة خاصّی استفاده شده است، قید گردد تا حق دیگران تضییع نشود.

 

5.    در منابعی که در پاورقی آورده می‌شود، باید نام کتاب به صورت کامل، و نیز نام مؤلف، شمارة جلد و صفحه بیان شود. اگر کتابی چند چاپ شده و نوع آن‌ها در صفحات مختلف است، در ارجاع، به نوبت چاپ هم اشاره شود. اگر بار اول، اطلاعات مربوط به کتاب مأخذ داده شد، در نوبت‌های بعد لازم نیست.

 

6.    در ارجاعات، از روش تلخیص و کد و رمز استفاده می‌شود؛ مثلاً به جای این‌که نوشته شود در این باره به کتاب المیزان، تألیف مرحوم علامه طباطبایی، جلد دوم، صفحة 45 از چاپ بیروت مراجعه کنید، می‌توان نوشت: (ر.ک: المیزان، علامه طباطبایی، ج 2، ص 45، ط. بیروت)

7

.       مطالب را در حد امکان، از منابع اصلی و قدیمی و دست اول نقل کنیم، نه از کتاب‌های دست چندم و دمِ دست.

 

8.    نوشته‌ها برخوردار از: زیبایی خط، سلیقه و تمیزی، فاصلة مناسب بین سطور، فاصلة مناسب سطور از اطراف صفحه، سرسطر آمدن‌ها و پاراگراف بندی، جایگاه مناسب تیترها در صفحات و ... باشد.

 

9.       جملات، طولانی و دارای تعبیرات دشوار و نامأنوس نباشد.

 

10.  اگر در نوشته، آیات و احادیث یا اسماء نامأنوس عربی یا غربی یا اصطلاحات باشد، اعراب گذاری شود، تا خواننده دچار اشتباه نگردد.

 

11.   در نوشته، علایم نگارشی مانند: . ، : « » ـ ( ) ؟ ! و امثال این‌ها به کار رود

 

12.   در نوشته‌های علمی و تحقیقی، از قلم پردازی‌های غیر لازم و لفاظی‌های انشایی پرهیز شود.

 

13.   انسجام و پیوستگی مطالب، قدم به قدم تا حصول نتیجه.

 

 

                                          منبع: جواد محدثی، روش‌ها، ص 73.