پشت‌صحنه سریال( مختارنامه)

پایگاه جام جم آنلاین مدتی پیش توضیحاتی درموردمراحل تولیدسریال تاریخی مختارنامه ونیزپشت صحنه وعوامل این سریال ارائه دادکه به مناسبت آغازپخش ان ازشبکه اول سیمامشروح این گزارش را می آورم:

از آن صبح فروردین‌ماهی که در کویر آران و ‌بیدگل، فیلمبرداری سریال مختارنامه به کارگردانی داوود میرباقری آغاز شد، 7 سال می‌گذرد. ..

فیلمبرداری مختارنامه در فروردین 1383 آغاز شد، اما نقطه شروع این کار به سال‌ها پیش از آن باز می‌گردد. حدود سال 1371 و زمانی که داوود میرباقری مشغول ساخت سریال امام علی(ع) بود، محمدابراهیم سلطانی‌فر نیز مشغول تحقیق برای نگارش فیلمنامه‌ای به نام «توابین» بود. سال‌ها بعد و در بهار 1381، متن نوشته شده توسط سلطانی‌فر از سوی محمود فلاح به داوود میرباقری ارائه می‌شود تا در خصوص انتخاب کارگردان برای آن مشورت شود. متن به لحاظ تاریخی کاملا مستند بود و این مساله فضای تاریخی دوره مورد نظر را برای میرباقری قابل لمس کرد، اما فیلمنامه به جهت تفاوت‌هایی که با معیارهای ذهنی او داشت، برای ساخت به بازنویسی نهایی نیاز داشت. البته میرباقری در آن مقطع در انتظار فراهم‌شدن شرایط برای ساخت سریال سلمان فارسی به تهیه‌کنندگی بهروز خوشرزم برای شبکه یک سیما بود که با منتفی شدن ساخت آن سریال، وی روی مختارنامه متمرکز شد.

تا دوم مهر 1381 که مختارنامه در گفتگوی تفصیلی داوود میرباقری با خبرگزاری ایسنا به نوعی رونمایی شد، طرح اولیه کار 3 بار از سوی حسن میرباقری، محمد بیرانوند و خود او بازنویسی شد تا در نهایت فیلمنامه در 5 دفتر که هر یک شامل 4 قصه هستند، آماده ارائه شود. داستان این مجموعه از زمان خلافت امام حسن(ع) آغاز می‌شود و با مرور صلح امام حسن(ع)، وقایع عاشورا و... به حکومت عبدالملک مروان منتهی می‌شود که در مجموع، مقطعی حدودا 18 ساله را به تصویر می‌کشد.

مختار کیست؟

سریال مختارنامه سریالی شخصیت‌محور است. داستان شخصیت مختار را به عنوان شخصیتی اصلی و محوری زیر ذره‌بین گرفته و از نگاه او وقایع و رخدادهای مقطعی تاریخی را به تصویر کشیده است. این شخصیت از نظر تاریخی اهمیت خاصی دارد و به همین دلیل است که دنبال کردن داستان زندگی او برای مخاطب جذاب است. این سریال در 47 قسمت داستان زندگی و قیام مختار ابو‌عبید ثقفی ملقب به ابواسحاق را روایت می‌کند. سریال به 3 مقطع جوانی، میانسالی و پیری مختار می‌پردازد. مختار یک علوی است که عشق و ارادت زیادی به خاندان پیامبر(ص) دارد. او سیاستمداری کهنه‌کار و باهوش و در عین حال جنگاوری بی‌نظیر است. شهرت مختار به دلیل قیامی است که پس از واقعه عاشورا برای خونخواهی از شهدای دشت کربلا توسط او شکل می‌گیرد و به پیروزی می‌رسد. زمانی که مردم کوفه از امام حسین(ع)‌ برای آمدن به کوفه دعوت می‌کنند، او و قبیله‌اش نیز به طرفداری از امام حسین(ع)‌ حرکت خود را آغاز می‌کنند، اما مختار توسط عبیدالله بن زیاد دستگیر و روانه زندان می‌شود و در روز عاشورا نیز در زندان است. توطئه بنی‌امیه برای قتل او به نتیجه نمی‌رسد و در نهایت او پس از آزادی از زندان، با شعار یالثارات الحسین به خونخواهی امام حسین(ع)‌ قیام خود را آغاز می‌کند. قیامی که به قصاص تمامی قاتلان کربلا و در نهایت تشکیل حکومتی شیعه و عدالت محور منجر می‌شود. البته خود مختار نیز در پایان این ماجرا سرنوشتی غم‌انگیز، اما حماسی پیدا می‌کند.

چه مقدماتی برای ساخت مختار فراهم شد؟

تدارکات اولیه برای ساخت سریال مختارنامه از مهر 1381 آغاز شد و از شهریور 1382 نیز سریال وارد مرحله پیش تولید شد و پس از 6 ماه پیش تولید، فیلمبرداری آن به شیوه 35 میلی‌متری در رمل‌ها و بیابان‌های کاشان آغاز شد.

سریال‌های تاریخی همیشه به فضای خاصی نیاز دارند تا در آن داستان خود را روایت کنند. به این فضا در اصطلاح دکور می‌گویند که معمولا در هر سریالی هزینه فراوانی برای ساخت دکورها صرف می‌شود که این هزینه حدودا یک سوم هزینه کلی سریال است.

بخش عمده‌ای از دکورهای سریال مختارنامه در منطقه احمدآباد مستوفی در جنوب غربی تهران ساخته شده که احتمالا در زمان پخش میزبان علاقه‌مندان خواهد بود. این دکورها شامل 3 شهر است: کوفه، مدائن و مکه. با توجه به حساسیت‌های داوود میرباقری هر یک از این شهرها نیز با جزئیات فراوان ساخته شده، مثلا شهر کوفه شامل بناهای مسجد کوفه، کاخ دارالعماره کوفه، آب انبار، میادین شهر، خانه مختار، خانه عمر سعد، خانه شمر، خانه خولی و... است. دکورهای شهر مکه نیز شامل: بنای کعبه و رواق‌های آن، چاه زمزم، حجر اسماعیل، کاخ دارالعماره مکه و خانه‌های اطراف کعبه است. شهر مدائن نیز که معماری خاص و ایرانی دارد شامل محله‌های مختلف، بازار ماست‌بندها، بازار فرش‌فروش‌ها، بازار رنگرزها، کاخ دارالعماره و چند بنای دیگر است.

تور ایرانگردی سریال مختارنامه

فیلمبرداری سریال مختارنامه تنها به منطقه احمدآباد مستوفی محدود نبوده است و دست‌اندرکاران این سریال برای خلق منظره‌های چشم‌نواز به شهرها و نقاط مختلفی از ایران سفر کرده‌اند. شهرستان آبادان و روستاهای اطراف آن یکی از بخش‌هایی است که سریال مختارنامه طی 6 ماه در آن صحنه‌هایی که نیاز به نخل و رودخانه بوده را به تصویر کشیده است.

گروه سازنده مختارنامه 6 ماه نیز در شهرستان شاهرود و حوالی جاده ابر صحنه‌های جنگی سریال را به تصویر کشیده‌اند. در دوره دیگری نیز که از اواخر سال 1386 آغاز شد و تا اوایل تابستان 1388 ادامه یافت، گروه سازنده در روستای طرود صحنه‌های مربوط به کربلا را به تصویر کشیدند. طرود، روستایی در 125 کیلومتری شاهرود است که در آن صحنه‌های کربلا و چادرهای امام حسین(ع)‌ و نیز گودال قتلگاه و نهر علقمه بازسازی شده است.

ورامین نیز محل دیگری بود که دست‌اندرکاران سریال مختارنامه طی 2 مقطع به آنجا رفتند و با کاشتن دوربین مختارنامه در گندمزارهای ورامین سپس روستای عشق‌آباد، بخش‌هایی از این سریال را به تصویر کشیدند.

یکی دیگر از محل‌هایی که چند ماهی پذیرای دست‌اندرکاران سریال مختارنامه بود، «شهرک سینمایی دفاع مقدس» بود که در آن، بخش‌هایی از سریال در دکورهای روستای کنعان سریال یوسف مقابل دوربین رفت، سپس در بخش دیگری از همین شهرک صحنه‌هایی از جنگ‌های خونین مختار به تصویر کشیده شد.

جشنواره بازیگران سینما و تلویزیون

در سریال «مختار نامه» 110 بازیگر اصلی، 400 بازیگر فرعی و بیش از 2000 نفر سیاهی‌لشکر جلوی دوربین رفته‌اند.

داوود میرباقری به عنوان کارگردانی که سبک و سیاقی «کلاسیک» را در کارهایش دنبال می‌کند، همیشه بر استفاده از بازیگران حرفه‌ای اعتقاد و اصرار دارد. البته در مختارنامه گاه بنابه ضرورت افرادی مانند حامد حدادی بسکتبالیست تیم ملی نیز به دلیل فیزیک خاص مقابل دوربین رفتند. احمد ایراندوست یا همان غول برره هم دیگر بازیگری بود که انتخاب آن از سوی مختارنامه نگاه‌های زیادی را متوجه این سریال کرد. گاه در این سریال نقش‌های آنقدر خاص و جالب وجود داشت که برخی عوامل پشت‌‌دوربین ایفاگر آن شدند. مسعود ولدبیگی، طراح چهره‌پردازی این سریال یکی از افرادی بود که در نقش سردسته خوارج مقابل دوربین رفت. مسعود میمی، برنامه‌ریز سریال هم نقش جاسوسی را ایفا کرد که پس از شناسایی و دستگیری، چشمانش کور و زبانش بریده می‌شود.

جمشید خندان، منشی صحنه سریال نیز نقش شخصیتی به نام ابن ربیع را ایفا کرد. مجید علی‌الاسلام، مدیر صحنه سریال نیز در نقش منذر‌بن زبیر جوانی جنگجو و از اهالی مکه مقابل دوربین رفته است. حامد میرباقری، فرزند داوود میرباقری هم یک بار در نقش پسر مختار در این سریال ایفای نقش کرد و یک بار هم نقش وهب نصرانی را ایفا کرد که بازی وی در نقش دوم با گریمی سنگین و خاص همراه بود. وهب، جوانی مسیحی است که در کربلا به شهادت می‌رسد. برخی دست‌اندرکاران این سریال نیز به جز ایفای نقش در این سریال، برخی فعالیت‌های خاص را انجام دادند. مثلا حسن میرباقری فیلمنامه نویس این اثر ایفاگر نقش ابراهیم مالک بود، حامد میرباقری دستیار کارگردان، محمود اردلان بازیگر نقش پسرعموی مختار، طراح حرکات رزمی سریال مختارنامه هم بوده است.

در این سریال برخی بازیگران برای مقطعی طولانی درگیر این سریال بودند و برخی دیگر نیز برای مدتی کوتاه در این سریال مقابل دوربین رفتند. فریبرز عرب‌نیا بازیگر نقش مختار از سال 1383 و در اولین سکانس‌های این سریال در کاشان، در این سریال مقابل دوربین رفت و بازی او تا آخرین روزهای ساخت سریال ادامه داشت. عرب‌نیا در طول این سال‌ها فقط امکان حضوری کوتاه مدت در فیلم‌های صندلی خالی، طاووس‌های بی‌پر و مانگرو داشت و جز این ترجیح داد تا وقت خود را صرف ایفای نقش در مختارنامه کند. البته او این روزها بازیگر پرکاری شده است.

بازیگر دیگری مانند رضا رویگری که در این سریال نقش یار ایرانی مختار را داشت، در این سال‌ها نقش‌های مختلفی را در فیلم‌ها و سریال‌ها ایفا کرد.

مهدی فخیم‌زاده، بازیگر نقش عمر سعد سال 83 مقابل دوربین رفت، سپس در مقاطع مختلف به شکل کوتاهی در این سریال ایفای نقش کرد و این روزها نیز که درگیر ساخت سریال جدید خود به نام «قتل در ساختمان 85» است، برای 4 جلسه به طرود آمد تا در بخش‌های مربوط به کربلا مقابل دوربین برود.

فهرست بازیگران و نقش‌هایی که در سریال مختارنامه ایفا کرده‌اند، بسیار مفصل است. از امین زندگانی بازیگر نقش مسلم بن عقیل تا پرویز پورحسینی بازیگر نقش میثم تمار و ژاله علو که نقش مادر مختار را ایفا کرده است. ویشکا آسایش هم در این سریال در نقش جعده همسر امام حسن (ع) مقابل دوربین رفته و کریم اکبری مبارکه، بازیگر نقش ابن‌ملجم در سریال امام علی(ع) هم این بار در نقش یکی از یاران مختار در این سریال ایفای نقش کرده است.

محمدرضا شریفی‌نیا بازیگر نقش ولید هم این اواخر به سریال مختارنامه پیوست و نقش «محمد بن حنفیه» را بازی کرد. به این فهرست می‌توان نام‌های دیگری را هم اضافه کرد. مثلا اکبر زنجانپور که در این سریال، نقش عموی مختار را ایفا کرده یا نسرین مقانلو که ایفاگر نقش همسر مختار بوده است. در این سریال نقش حضرت ابوالفضل(ع) هم توسط جوانی 20 ساله به نام کاوه فتوحی ایفا شده است. رضا کیانیان هم نقش عبدالله بن زبیر حاکم مکه را ایفا کرده است.

بد نیست بدانید بهنوش بختیاری هم در نقش یک شاهزاده اشرافی مقابل دوربین رفته و البته بازی وی مدتی قبل پایان یافته است.

بهناز جعفری نیز در این سریال نقش یکی از زنان شرور کوفه را ایفا کرده و همسر او نیز که در اغلب فعالیت‌هایش با او همکاری می‌کند، کسی نیست جز شهرام حقیقت‌دوست. از دیگر بازیگران فیلم می‌توان به محمد فیلی در نقش شمر، صدرالدین حجازی در نقش خولی، انوش معظمی در نقش حرمله و الهام حمیدی و حدیث فولادوند در نقش 2 تن از زنان مختارنامه اشاره کرد.

چند اتفاق جالب نیز در زمینه بازیگری در این سریال اتفاق افتاد، مثلا در بخش کربلا، فردی که به عنوان شمایل امام حسین(ع) در این مجموعه حضور دارد؛ رضا میرباقری، برادر کوچک داوود میرباقری و از اهالی شهرستان شاهرود است که تا به حال در هیچ کار تصویری حضور نداشته است. البته در این سریال، تصویر چهره او نشان داده نخواهد شد.

شهره لرستانی هم در این سریال در 2 نقش حضور یافته است؛ یکی در نقش زن کوفی که دوستدار امام حسین(ع) است و یک بار هم در نقش خواهر مختار.

شترها، مارها، موش‌ها و گرازها

داوود میرباقری در ساخت سریال مختارنامه به جنبه‌های مختلفی توجه داشته است تا این سریال را به زندگی عادی نزدیک و از همین فضا، آن را قابل لمس کند. در ساخت سریال مختارنامه از حیوانات مختلفی هم استفاده شده است؛ یکی از این حیوانات غیر از اسب‌، شتر است که در صحنه‌های مختلف به کار گرفته شده است. در صحنه‌های مختلف سریال مختارنامه شاهد حرکت شترهای مختلف نیز خواهید بود که این شترها به صورت اجاره در اختیار این سریال قرار گرفته است. در صحنه‌هایی از سریال که در زندان کوفه می‌گذشت، مارها و موش‌های فراوانی داخل زندان وجود داشتند که این حیوانات از سوی گروه تدارکات از سرم‌سازی حصارک تهیه و در اختیار گروه سازنده قرار گرفت.

بد نیست بدانید در یکی از صحنه‌های آغازین سریال، گرازی به مزرعه مختار حمله و بخشی از محصول گندم او را نابود می‌کند. مختار به دنبال این گراز می‌رود و او را شکار می‌کند. برای به تصویر کشیدن این صحنه، گرازی به شکل ماکت ساخته شد، اما برای طبیعی‌تر درآمدن صحنه‌ها یک بچه گراز در اختیار گروه قرار گرفت و با تربیت طولانی مدت این گراز، تلاش شد تا او را برای این صحنه‌ها آماده کنند.

مختارنامه، سریالی کم‌حادثه

کار کردن در سریالی که حیواناتی مانند اسب در آن سروکار دارند و صحنه‌های جنگی، بخش جدایی‌ناپذیر کار است و نیز اثری که جابه‌جایی جغرافیایی فراوانی دارد، خطرهایی برای عوامل سازنده به دنبال دارد. در همان آغاز کار، یک بار اسبی که فریبرز عرب‌نیا بر آن سوار بود، با حرکت غیرعادی خود به چشم این بازیگر ضربه‌ای زد و بالای ابروی عرب‌نیا زخم شد.

سال 1384 داوود میرباقری به دلیل فشار کار چند روزی در بیمارستان بستری شد. سال 1385 نیز محمود فلاح دچار عارضه قلبی شد و به بیمارستان رفت. فلاح اواخر سال 87 نیز برای درمان مجدد این عارضه، تحت عمل جراحی قرار گرفت.

چند تن از بدلکارهای سریال نیز در صحنه‌های جنگی دچار آسیب‌دیدگی شدند. یک بار چنین اتفاقی برای رضا رویگری رخ داد و مدتی نیز عظیم جوانروح، مدیر فیلمبرداری این سریال به دلیل شدت یافتن بیماری از سر‌صحنه فیلمبرداری روانه بیمارستان شد.

زندگی خانوادگی در مختار

سریال مختارنامه در طول 6 سالی که از ساخت آن می‌گذرد شاهد ازدواج برخی از عوامل آن بوده و برخی افراد نیز در طول همین مدت صاحب فرزند شده‌اند. برخی افراد و چهره‌های حاضر در این سریال با گذشت زمان صاحب تجربه‌ای ارزشمند شدند و از این تجربه در زمینه فیلمسازی استفاده کردند. علی کریم و یعقوب غفاری 2 نفر از اعضای گروه کارگردانی این سریال بعدها وارد عرصه کارگردانی و ساخت فیلم بلند شدند. در دیگر موارد نیز افراد فعال در بخش‌های مختلف به عنوان دستیار، این روزها در حال تجربه‌های مستقل هستند.

در مقطعی از ساخت این سریال، هنروران سیاهپوست از آبادان به تهران آمدند و در این سریال مقابل دوربین رفتند. برخی از آنها در این محل صاحب فرزند شدند. زندگی آنها جنبه‌های جالبی دارد که به اندازه سریال می‌تواند جذاب باشد.

خیج روستای پدری داوود میرباقری در شاهرود است. از آن محل افرادی که سوارکارانی قابل بودند به تهران آمدند و در بخش‌های مربوط به مکه و جنگ‌ها ایفای نقش کردند. زندگی آنها در سریال مختارنامه نیز می‌تواند دستمایه گزارشی جالب باشد. از طرفی در سریال مختارنامه نسل‌های مختلف فیلمسازی و سریال‌سازی در تلویزیون با تفاوت‌های سنی مختلف کنار هم قرار گرفتند و این کار را پیش بردند.

تاثیر ساخت سریال مختارنامه در شهرهایی که مختار آنجاها مقابل دوربین رفت نیز موضوع جالب دیگری است. طولانی بودن زمان تولید سریال مختارنامه و همزمانی آن با اتفاق‌هایی همچون سهمیه‌بندی بنزین نیز حتی می‌تواند دستمایه کار پژوهشی قرار گیرد. این آثار طولانی تا حدود زیادی متکی بر بحثی به نام انرژی هستند. استفاده از فناوری در مختارنامه، بررسی سبک در زمینه‌هایی مانند گریم، فیلمبرداری، طراحی صحنه، لباس و... زندگی راننده‌ها و نیروهای خدماتی مختار، گزارشی از مشکلاتی که بر اثر طولانی شدن کار پیش می‌آید و مواردی مانند دزدیده شدن ایده‌ها، لو رفتن برخی نکات در زمینه صحنه و لباس که به خسته شدن آدم‌ها منتهی می‌شود، حضور افغانی‌ها در بخش‌هایی از سریال مختارنامه همه و همه ایده‌های جذابی هستند که در صورت پرداخت درست همزمان با نمایش این سریال می‌توانند به عامل جذابیتی مضاعف تبدیل شوند.

سالشمار ساخت سریال مختارنامه

فروردین 81: پس از موافقت میرباقری با کارگردانی این اثر، وی نگارش متن اولیه را آغاز می‌کند.

مهر 81: آغاز نگارش نهایی متن

اسفند 81: آغاز پیش‌تولید و سفرهایی برای بازبینی لوکیشن به مناطقی همچون جنوب کشور، شاهرود، سمنان، سبزوار و...

خرداد 82: آغاز ساخت دکورها

تیر 82: آغاز دوخت لباس‌ها

مرداد 82: آغاز آماده‌سازی لوازم صحنه

شهریور 82: آغاز انتخاب بازیگران

آذر 82: آغاز تست گریم بازیگران

فروردین 83: آغاز فیلمبرداری در کاشان

خرداد 84: آغاز تدوین همزمان

تیر 85: آغاز فیلمبرداری در ورامین

آذر 85: آغاز فیلمبرداری در آبادان

فروردین 86: آغاز فیلمبرداری در تهران

شهریور 86: آغاز فیلمبرداری در شاهرود

خرداد 87: آغاز فیلمبرداری در شهرک سینمایی دفاع مقدس

تابستان 87: آغاز فیلمبرداری دوباره در احمدآباد مستوفی

زمستان 87: آغاز فیلمبرداری در شاهرود

بهار 88: پایان فیلمبرداری در شاهرود

تیر 88: پایان فیلمبرداری

اسفند 88: پایان تدوین اولیه

برخی مشخصات

تعداد بازیگر اصلی: بیش از 60 نفر

تعداد بازیگر فرعی: بیش از 140 نفر

تعداد سیاهی لشکر: بیش از 2000 نفر

تعداد نیروهای انسانی درگیر در طرح: بیش از 1430 نفر

تعداد لوکیشن‌های داخلی و خارجی: بیش از 122 لوکیشن

میزان ساخت دکور: 7 هکتار در زمینی به وسعت 24 هکتار

تعداد اسب مورد استفاده در طرح: بیش از 80 رأس